BIM en duurzaamheid: waarom digitaal modelleren de sleutel is tot circulair bouwen

Renoveren zonder actuele bouwtekeningen is als een puzzel leggen met ontbrekende stukjes – je weet niet precies wat je hebt en waar het zit. In de bouwsector staat Nederland voor een enorme uitdaging: in 2050 moet onze economie volledig circulair zijn. Building Information Modeling (BIM) speelt hierbij een cruciale rol die we dagelijks in de praktijk zien en die verder reikt dan alleen efficiënter bouwen. Het is de digitale ruggengraat van circulair bouwen, van het eerste ontwerp tot de uiteindelijke sloop.

De cijfers liegen er niet om: de bouwsector is verantwoordelijk voor 11% van de wereldwijde CO2-uitstoot, alleen al door de productie van bouwmaterialen. In Nederland wil het kabinet jaarlijks 100.000 woningen realiseren, maar dit mag niet ten koste gaan van onze klimaatdoelen. De vraag is: hoe bouwen we sneller én duurzamer? Het antwoord ligt voor een belangrijk deel in de kracht van BIM.

BIM: meer dan een 3D-tekening

Een BIM-model functioneert als een centrale databank waarin alle informatie over een bouwwerk samenkomt: materiaalsoorten, exacte hoeveelheden, leveranciersgegevens, onderhoudsplannen en de verwachte levensduur van elk onderdeel. Deze digitale tweeling zorgt ervoor dat alle betrokken partijen – van architect tot installateur – toegang hebben tot dezelfde actuele informatie.

Waarom is dit cruciaal voor duurzaamheid? Wat wij in projecten steeds weer zien: je kunt alleen slimme keuzes maken als je weet wat je hebt. In de ontwerpfase kun je met BIM al vooraf verschillende scenario's doorrekenen. Wat is de impact van gerecycled staal ten opzichte van nieuw staal? Hoeveel CO2 bespaar je door voor houtskeletbouw te kiezen? BIM maakt deze analyses mogelijk voordat er ook maar één steen is gelegd, wat faalkosten reduceert en de ecologische voetafdruk direct verkleint.

Het materiaalpaspoort: jouw gebouw als grondstoffenbank

Een van de krachtigste toepassingen van BIM voor circulariteit is het materiaalpaspoort. Dit digitale paspoort bevat een gedetailleerde inventarisatie van alle materialen in een gebouw: wat het is, waar het uit bestaat, waar het zich bevindt, en – cruciaal voor hergebruik – hoe het gedemonteerd kan worden.

Neem bijvoorbeeld hout in draagconstructies. Vroeger werd de sterkteklasse fysiek in het hout gekerfd, een markering die vaak verloren ging. Met een BIM-model en materiaalpaspoort zie je met één klik: dit gebouw bevat balklagen van sterkteklasse C24, geleverd door leverancier X en geschikt voor hergebruik in draagconstructies. Deze informatie blijft beschikbaar gedurende de volledige levenscyclus van het gebouw.

Platforms zoals Madaster maken het mogelijk om BIM-modellen direct te koppelen aan een online materialenbibliotheek. Upload je IFC-bestand (het internationale uitwisselformaat voor BIM), en het systeem genereert automatisch een materiaalpaspoort met informatie over circulariteit, CO2-impact en restwaarde van materialen.

3D-scanning: de brug naar bestaande bouw

De uitdaging bij circulair bouwen zit vooral in de bestaande voorraad. Van veel bestaande panden ontbreken actuele bouwtekeningen, of kloppen die niet meer door jarenlange aanpassingen. Hier komt 3D-scanning als game-changer om de hoek kijken. Recent scanden we het Telstar-stadion om hier een digitale tweeling van te maken. Want voordat je kunt verduurzamen moet je eerst goed weten wat er nu echt zit.

Met moderne scantechnologie kun je een volledig gebouw in hoge resolutie vastleggen. Wat met traditionele opmeetmethoden dagen duurt, leg je met een 3D-scan vast in enkele uren. De scan bij Telstar bijvoorbeeld? 13.604 m² gescand in 2½ uur. Het uiteindelijke resultaat? Een exacte digitale kopie, tot op de millimeter nauwkeurig, die als basis dient voor een BIM-model. Dit scan-to-BIM proces maakt het mogelijk om ook voor bestaande gebouwen een compleet materiaalpaspoort op te stellen.

Wat de sector beweegt

De trends in circulair bouwen verschuiven, en dat merken we ook aan de vragen die opdrachtgevers ons stellen. Waar circulariteit aanvankelijk vooral over nieuwbouw ging, zien we nu een duidelijke verbreding naar renovatie, transformatie en ook installaties. De Dutch Green Building Council (DGBC) zette samen met Techniek Nederland de Actieagenda Circulaire Installaties op, omdat klimaatinstallaties een aanzienlijk materiaalgebruik vertegenwoordigen.

Daarnaast groeit de vraag naar levenscyclusanalyses die aansluiten bij Europese wet- en regelgeving zoals de EU Taxonomie en CSRD. Beleggers en opdrachtgevers willen weten: wat is de totale impact van materiaal- én energiegebruik over de hele levensduur van een gebouw? BIM vormt hiervoor de databasis.

Ook fiscaal worden circulaire gebouwen aantrekkelijker. De MIA/Vamil-regeling biedt tot 45% fiscaal voordeel voor circulaire utiliteitsgebouwen waarbij minimaal 50% hernieuwbare grondstoffen of 25% hergebruikte bouwproducten worden toegepast.

De uitdaging: transparantie en data

Maar laten we eerlijk zijn: de weg naar volledig circulair bouwen met BIM kent ook hobbels. Een groot knelpunt is data-beschikbaarheid. Producenten en leveranciers zijn niet altijd transparant over de samenstelling van hun producten of het percentage gerecycled materiaal. De hele keten – van producent tot gebouweigenaar – moet circulariteit adopteren en heldere afspraken maken.

Een tweede uitdaging is de digitale levensduur van BIM-modellen zelf. Software ontwikkelt razendsnel. Kunnen we over 30 of 50 jaar nog steeds de informatie uit een BIM-model van vandaag lezen? Dit vraagt om standaardisatie en het gebruik van open formaten zoals IFC.

Samen bouwen aan een circulaire toekomst

Als je werkt in de bouwsector is de transitie naar circulair bouwen niet langer een keuze maar een noodzaak. De regelgeving wordt strenger, opdrachtgevers worden kritischer en de maatschappelijke druk neemt toe. BIM is hierin geen doel op zich, maar een middel om grip te krijgen op complexiteit.

Door BIM te combineren met 3D-scanning – zoals we bij Telstar deden – kun je bestaande gebouwen ontsluiten als grondstoffenbanken. Door materiaalpaspoorten te maken leg je de basis voor toekomstig hergebruik. En door digitaal samen te werken voorkom je fouten, reduceer je kosten en verkort je doorlooptijden.

De toekomst van bouwen is digitaal, circulair en transparant. Met BIM als fundament en 3D-scanning als brug naar bestaande bouw ontstaan gebouwen die niet alleen voldoen aan de eisen van vandaag, maar ook de flexibiliteit hebben om mee te gaan in de veranderende wereld van morgen.

Wil je direct aan de slag met BIM en duurzaamheid?

Benieuwd hoe BIM jouw bedrijf kan helpen efficiënter en duurzamer te werk te gaan? Of wil je weten hoe je met 3D-scanning bestaande gebouwen kunt ontsluiten voor circulaire renovatie? Neem contact op met Herwin Kampjes bij BimBuildings via 038-3035 355 of stuur een mail naar info@bimbuildings.nl. We denken graag met je mee.